Σημάδια δυσλεξίας στα παιδιά: τι να προσέξετε με την έναρξη του σχολείου
Ο Οκτώβριος είναι διεθνώς μήνας ευαισθητοποίησης για τη δυσλεξία και πέφτει πάνω στις πρώτες εβδομάδες της σχολικής χρονιάς. Είναι η περίοδος που γονείς και δάσκαλοι βλέπουν πώς ανταποκρίνεται το παιδί στις νέες απαιτήσεις: ανάγνωση, ορθογραφία, γραπτές εργασίες. Αν κάτι σας προβληματίζει, τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να το παρατηρήσετε με προσοχή, χωρίς πανικό.
Σε αυτό το άρθρο θα δείτε ποια είναι τα πιο συχνά σημάδια δυσλεξίας ανά ηλικία, ποιοι μύθοι μπερδεύουν τους γονείς και πότε αξίζει να ζητήσετε αξιολόγηση από ειδικό.
Τι είναι η δυσλεξία
Η δυσλεξία είναι ειδική μαθησιακή δυσκολία νευροαναπτυξιακής φύσης. Επηρεάζει κυρίως την ακριβή και άνετη ανάγνωση λέξεων και την ορθογραφία, και συχνά συνδέεται με δυσκολία στην επεξεργασία των ήχων της γλώσσας (φωνολογική επίγνωση).
Δεν σχετίζεται με τη νοημοσύνη, την τεμπελιά ή τον τρόπο που μεγαλώνει κανείς το παιδί του. Πολλά παιδιά με δυσλεξία είναι έξυπνα, δημιουργικά και πολύ καλά στον προφορικό λόγο. Απλώς ο εγκέφαλός τους χρειάζεται διαφορετικό δρόμο για να μάθει να διαβάζει και να γράφει.
10 σημάδια δυσλεξίας ανά ηλικία
Ένα μεμονωμένο σημάδι δεν σημαίνει δυσλεξία. Αυτό που μετράει είναι όταν αρκετά από τα παρακάτω εμφανίζονται μαζί και επιμένουν, παρά τη βοήθεια στο σπίτι και στο σχολείο.
Προσχολική ηλικία και Νηπιαγωγείο
- Δυσκολία με τις ρίμες και τα παιχνίδια ήχων. Το παιδί δεν καταλαβαίνει ποιες λέξεις «ταιριάζουν» ή δυσκολεύεται να πει με ποιον ήχο αρχίζει μια λέξη.
- Αργή εκμάθηση γραμμάτων. Ξεχνά τα ονόματα ή τους ήχους των γραμμάτων, ακόμη και μετά από πολλές επαναλήψεις.
- Μπερδεύει τη σειρά των ήχων σε μεγάλες λέξεις. Λέει για παράδειγμα «ποτοκάμι» αντί για «ποταμάκι», ή δυσκολεύεται να θυμηθεί ονόματα οικείων αντικειμένων.
Α΄ έως Γ΄ Δημοτικού
- Αργή και κουραστική ανάγνωση. Συλλαβίζει για πολύ καιρό, κουράζεται γρήγορα και χάνει τη σειρά του στη σελίδα.
- Συγχέει γράμματα που μοιάζουν. Είτε οπτικά (β–δ, ε–ο) είτε ακουστικά (γ–χ, δ–θ, β–φ), και τα λάθη αυτά δεν υποχωρούν με τον χρόνο.
- Παραλείψεις, αντιμεταθέσεις και προσθήκες. Γράφει ή διαβάζει «τένο» αντί για «τρένο», «γάρμα» αντί για «γράμμα» ή προσθέτει συλλαβές που δεν υπάρχουν.
- Επίμονα ορθογραφικά λάθη. Γράφει την ίδια λέξη με διαφορετικό τρόπο μέσα στην ίδια σελίδα και ξεχνά κανόνες που έχει ήδη διδαχθεί.
- Διαβάζει χωρίς να καταλαβαίνει. Μαντεύει λέξεις από το πρώτο γράμμα ή από την εικόνα, και μετά δεν μπορεί να πει τι διάβασε.
Δ΄ Δημοτικού και μεγαλύτερες τάξεις
- Μεγάλη απόσταση ανάμεσα σε προφορικό και γραπτό λόγο. Ξέρει το μάθημα όταν το λέει, αλλά στα γραπτά αποδίδει πολύ χαμηλότερα. Οι εργασίες του παίρνουν υπερβολικά πολύ χρόνο.
- Αποφυγή και συναισθηματική κόπωση. Αρνείται να διαβάσει φωναχτά, βρίσκει δικαιολογίες για το διάβασμα, λέει «είμαι χαζός» ή δεν θέλει να πάει σχολείο. Συχνά δυσκολεύεται και με σειρές: μήνες, προπαίδεια, ώρα στο ρολόι.
Τέσσερις μύθοι που καθυστερούν τη βοήθεια
«Θα του περάσει, είναι ακόμα μικρό.»
Η δυσλεξία δεν υποχωρεί μόνη της. Όσο νωρίτερα ξεκινά η υποστήριξη, τόσο λιγότερο χάνει το παιδί σε γνώσεις και αυτοπεποίθηση.
«Είναι τεμπέλης, δεν προσπαθεί.»
Τα περισσότερα παιδιά με δυσλεξία προσπαθούν περισσότερο από τους συμμαθητές τους, για λιγότερο αποτέλεσμα. Η κούραση μοιάζει με αδιαφορία, αλλά δεν είναι.
«Γράφει γράμματα ανάποδα, άρα έχει δυσλεξία.»
Οι αντιστροφές γραμμάτων είναι φυσιολογικές στα πρώτα στάδια της γραφής. Ανησυχούμε όταν επιμένουν μετά τη Β΄ Δημοτικού, μαζί με άλλα σημάδια.
«Δυσλεξία σημαίνει χαμηλή νοημοσύνη.»
Λάθος. Η δυσλεξία αφορά συγκεκριμένες δεξιότητες ανάγνωσης και γραφής, όχι τη γενική ικανότητα του παιδιού να σκέφτεται και να μαθαίνει.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση
Αξίζει να απευθυνθείτε σε ειδικό όταν τα σημάδια επιμένουν για αρκετούς μήνες, όταν ο δάσκαλος εκφράζει ανησυχία ή όταν το παιδί αρχίζει να αποφεύγει το σχολείο και το διάβασμα. Δεν χρειάζεται να περιμένετε «να μεγαλώσει»: ακόμη και πριν από μια επίσημη διάγνωση, η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.
Μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση γίνεται από διεπιστημονική ομάδα (λογοθεραπευτή, ειδικό παιδαγωγό, ψυχολόγο) και εξετάζει:
- φωνολογική επίγνωση και προφορικό λόγο
- ανάγνωση: ακρίβεια, ταχύτητα και κατανόηση
- ορθογραφία και γραπτή έκφραση
- γραφοκινητικές δεξιότητες, προσοχή και οργάνωση
- τη συναισθηματική εικόνα του παιδιού
Για διευκολύνσεις στο σχολείο, όπως η προφορική εξέταση, απαιτείται επίσημη γνωμάτευση από το αρμόδιο ΚΕΔΑΣΥ ή από πιστοποιημένη δημόσια δομή. Η ιδιωτική αξιολόγηση σάς δίνει καθαρή εικόνα για το τι χρειάζεται το παιδί και σας βοηθά να προετοιμάσετε αυτή τη διαδικασία.
Πώς βοηθά η θεραπευτική παρέμβαση
Η δυσλεξία δεν «θεραπεύεται» με την έννοια ότι εξαφανίζεται. Με τη σωστή υποστήριξη όμως, το παιδί μαθαίνει να διαβάζει και να γράφει με άνεση, αναπτύσσει στρατηγικές και ξαναβρίσκει την αυτοπεποίθησή του. Ανάλογα με τις ανάγκες του, το πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει:
- Λογοθεραπεία, για τη φωνολογική επίγνωση, την αποκωδικοποίηση και την κατανόηση κειμένου.
- Ειδική διαπαιδαγώγηση, με πολυαισθητηριακές μεθόδους για ανάγνωση, ορθογραφία και οργάνωση της μελέτης.
- Εργοθεραπεία, όταν συνυπάρχουν δυσκολίες στη γραφή, τη λεπτή κινητικότητα ή την προσοχή.
- Ψυχολογική υποστήριξη, για το άγχος, την απογοήτευση και την αυτοεικόνα του παιδιού.
- Συμβουλευτική γονέων, ώστε το σπίτι να γίνει σύμμαχος και όχι πεδίο μάχης.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι από σήμερα
- Διαβάστε μαζί λίγο κάθε μέρα, 10–15 λεπτά, σε χαλαρό κλίμα. Εναλλάξτε: μια σελίδα εσείς, μια το παιδί.
- Παίξτε με τους ήχους: ρίμες, «λέξεις που αρχίζουν από…», χτύπημα συλλαβών με τα χέρια.
- Χωρίστε τη μελέτη σε μικρά κομμάτια με σύντομα διαλείμματα.
- Επαινέστε την προσπάθεια, όχι μόνο το αποτέλεσμα. Αποφύγετε τις συγκρίσεις με αδέλφια και συμμαθητές.
- Αξιοποιήστε ακουστικά βιβλία, ώστε το παιδί να απολαμβάνει ιστορίες χωρίς το βάρος της ανάγνωσης.
- Μιλήστε με τον δάσκαλο νωρίς στη χρονιά και μοιραστείτε όσα παρατηρείτε.
Συχνές ερωτήσεις για τη δυσλεξία
Σε ποια ηλικία μπορεί να γίνει διάγνωση δυσλεξίας;
Συνήθως, η επίσημη διάγνωση γίνεται αφού το παιδί έχει διδαχθεί συστηματικά ανάγνωση, δηλαδή από το τέλος της Β΄ Δημοτικού και μετά. Τα πρώιμα σημάδια όμως φαίνονται νωρίτερα, και η παρέμβαση μπορεί να ξεκινήσει ήδη από το Νηπιαγωγείο.
Η δυσλεξία περνάει με τον χρόνο;
Όχι, είναι ένας διαφορετικός τρόπος επεξεργασίας της γλώσσας που συνοδεύει το άτομο σε όλη του τη ζωή. Με κατάλληλη υποστήριξη, όμως, τα παιδιά με δυσλεξία διαβάζουν, σπουδάζουν και διαπρέπουν σε κάθε τομέα.
Τι διαφορά έχουν οι μαθησιακές δυσκολίες από τη δυσλεξία;
Οι «μαθησιακές δυσκολίες» είναι γενικότερος όρος. Η δυσλεξία είναι η πιο γνωστή ειδική μαθησιακή δυσκολία και αφορά κυρίως την ανάγνωση και την ορθογραφία. Υπάρχουν και άλλες, όπως η δυσγραφία και η δυσαριθμησία.
Πρέπει να ενημερώσω τον δάσκαλο;
Ναι. Ο εκπαιδευτικός βλέπει το παιδί καθημερινά και μπορεί να προσαρμόσει τον τρόπο που το εξετάζει και του αναθέτει εργασίες. Η συνεργασία σχολείου, οικογένειας και θεραπευτών έχει τα καλύτερα αποτελέσματα.
Πόσο διαρκεί μια αξιολόγηση;
Συνήθως ολοκληρώνεται σε δύο με τρεις συναντήσεις, ώστε το παιδί να μην κουράζεται, και ακολουθεί ενημέρωση των γονέων με συγκεκριμένες προτάσεις.
Κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση
Αν αναγνωρίσατε το παιδί σας σε κάποια από τα παραπάνω σημάδια, μην περιμένετε το τέλος της χρονιάς. Η διεπιστημονική ομάδα του Εξειδικευμένου Κέντρου Θεραπείας μπορεί να αξιολογήσει τις ανάγκες του και να σχεδιάσει μαζί σας ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα.